صنعت ابزار یکی از ارکان بنیادین تولید و توسعه صنعتی کشور بهشمار میرود. در گفتوگویی که با مهدی باقرپور، رئیس اتحادیه ابزارفروشان تهران و رئیس کمیسیون فرهنگی و اجتماعی اتاق اصناف تهران انجام شده، به ظرفیتهای گسترده این صنعت و چالشهایی که روند تأمین و تولید ابزارآلات را با مانع مواجه کرده، پرداختهایم.
صنعت ابزار؛ الفبای تولید و پیشران رشد اقتصادی
تولید ملی بر سه پایه اصلی استوار است: مواد اولیه، دانش فنی و ابزارآلات. در این میان، ابزار نقش واسط و حیاتی در تبدیل مواد خام به محصول نهایی را ایفا میکند. بدون ابزار مناسب، حتی در صورت دسترسی به منابع معدنی گسترده و دانش تخصصی، فرآیند تولید دچار اختلال خواهد شد.
ایران از نظر منابع زیرزمینی و معدنی ظرفیت قابلتوجهی دارد؛ اما استمرار خامفروشی نمیتواند راهکار پایدار توسعه اقتصادی باشد. آنچه میتواند کشور را در مسیر رشد صنعتی و افزایش صادرات قرار دهد، تکمیل زنجیره ارزش از طریق تجهیز صنایع به ابزارآلات بهروز و متناسب با فناوری جهانی است.
در سالهای اخیر، محدودیتهایی در حوزه ثبت سفارش و تخصیص ارز برای واردات ابزارآلات تخصصی ایجاد شده که این مسئله بر روند تولید اثر مستقیم گذاشته است. در حالی که بخش قابلتوجهی از ابزارهای پیشرفته به دلیل فناوری ساخت و مواد اولیه خاص، از مسیر تجارت خارجی تأمین میشود، هرگونه وقفه در این مسیر میتواند رشد صنعتی کشور را با کندی مواجه کند.
تأمین هوشمند و هدفمند ابزارآلات باکیفیت، نهتنها نیاز صنایع را پاسخ میدهد، بلکه زمینهساز افزایش بهرهوری، کاهش هزینههای تولید و تقویت صادرات خواهد بود.
ابزار ایرانی یا خارجی؟ معیار انتخاب چیست؟
در بازار ابزار، معیار اصلی انتخاب، نیاز تخصصی مصرفکننده است؛ نه صرفاً داخلی یا خارجی بودن کالا. ابزار کالایی کاملاً تخصصی است و انتخاب آن باید بر اساس نوع کاربری، شرایط فرآیند تولید، استانداردهای فنی و سطح کیفی مورد انتظار انجام شود.
در سالهای اخیر، برخی تولیدکنندگان داخلی توانستهاند به سطح کیفی قابل قبولی دست یابند و حتی در حوزههایی مانند الکترودهای جوشکاری به بازارهای صادراتی ورود کنند. همچنین برخی برندهای ایرانی با توسعه خطوط مونتاژ و حرکت به سمت بومیسازی قطعات، در مسیر ارتقای تولید داخلی گام برداشتهاند.
با این حال، توصیه کارشناسی این است که خریداران پیش از انتخاب ابزار، با مشورت تخصصی و بررسی دقیق مشخصات فنی اقدام کنند؛ زیرا کیفیت ابزار مستقیماً بر کیفیت محصول نهایی، هزینههای سربار و ایمنی فرآیند تولید اثرگذار است.
سرمایهگذاری در صنعت ابزار؛ حلقه مفقوده توسعه صنعتی
رشد صنعت ابزار نیازمند سرمایهگذاری همزمان در سه حوزه است:
توسعه دانش فنی و تحقیق و توسعه (R&D)
تأمین مواد اولیه باکیفیت
سرمایه در گردش با نرخ بهره منطقی
در کشورهای توسعهیافته، دانشگاهها و مراکز تحقیقاتی نقش پررنگی در ارتقای فناوری ساخت ابزار دارند و نظام بانکی نیز از تولید حمایت میکند. اما در شرایط فعلی، بسیاری از فعالان صنعت ابزار در ایران، بخش عمده هزینههای تحقیق، تولید و واردات را با سرمایه شخصی تأمین میکنند که این موضوع سرعت توسعه را کاهش میدهد.
تقویت همکاری میان دولت، دانشگاهها و بخش خصوصی میتواند زمینه رشد پایدار و افزایش رقابتپذیری صنعت ابزار را فراهم کند.
چالش نیروی انسانی متخصص در صنعت ابزار
فعالیت در حوزه ابزارآلات، چه در بخش تأمین و چه در بخش تولید، نیازمند دانش تخصصی و تجربه عملی است. فروشنده و خریدار در این بازار، هر دو باید شناخت دقیقی از فرآیندهای صنعتی و مشخصات فنی ابزار داشته باشند.
کمبود نیروی انسانی ماهر یکی از چالشهای مهم این صنعت است. راهکارهای پیشنهادی برای رفع این مشکل عبارتاند از:
توسعه دورههای آموزشی کوتاهمدت تخصصی
تعریف رشتههای مرتبط در دانشگاهها
تقویت آموزشهای فنی و حرفهای
افزایش مطالعه و آموزش فردی فعالان صنف
سرمایهگذاری در آموزش، تضمینکننده آینده صنعت ابزار و بهتبع آن، تقویت زیرساختهای تولید کشور خواهد بود.
جمعبندی
صنعت ابزار نه یک بخش حاشیهای، بلکه ستون فقرات تولید ملی است. توجه سیاستگذاران به تسهیل فرآیند تأمین، حمایت از تولید داخلی، سرمایهگذاری در دانش فنی و تربیت نیروی متخصص، میتواند این صنعت را به یکی از پیشرانهای اصلی رشد اقتصادی و توسعه صنعتی کشور تبدیل کند.